Công nghệ đang len lỏi vào mọi ngóc ngách của cuộc sống và lĩnh vực game là một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất. Từ những chiếc máy chơi điện tử cồng kềnh đến hàng ngàn tựa game chỉ cần tải về trên điện thoại, game ngày nay đã trở thành một hình thức giải trí đại chúng, đáp ứng tính tiện lợi, phổ biến và dễ tiếp cận. Kéo theo đó, một trong những mô hình phát triển rầm rộ nhất trong thời đại số chính là FREE TO PLAY (F2P) – những tựa game có thể chơi miễn phí, đặc biệt là trên các thiết bị di động. Nghe có vẻ hấp dẫn, thế nhưng càng chơi lâu, nhiều game thủ lại nhận ra những bất cập ẩn sau mô hình này và dần chuyển hướng sang “ghét cay ghét đắng”.

Vậy, đâu là lý do khiến nhiều game thủ cảm thấy mệt mỏi, thậm chí là mất niềm tin với mô hình tưởng chừng lý tưởng này? Hãy cùng điểm qua thông tin từ bản tổng hợp chi tiết, sinh động bên dưới.

Nguồn gốc của FREE TO PLAY

Nhắc đến nguồn gốc của mô hình game FREE TO PLAY, chúng ta cần quay lại thập niên 90, khi những tượng đài như DOOM (1993) được phát hành dưới hình thức shareware, tức là người chơi sẽ được chơi miễn phí phần đầu, nếu thấy hay thì trả tiền để được trải nghiệm đầy đủ. Đây được xem là hình thức phát hành thông minh trong bối cảnh internet còn hạn chế, đồng thời cũng là mô hình đầu tiên mang khái niệm FREE TO PLAY đến với mọi người, đặt nền móng cho các tựa game FREE TO PLAY hiện đại.

Tuy nhiên, từ xưa đến nay, game lậu vẫn luôn mang lại tổn thất to lớn cho các nhà làm game – những người đã bỏ ra không ít thời gian, công sức và trí tuệ vào đứa con tinh thần của mình. Điển hình như Beautiful Desolation là một trong những nạn nhân của tình trạng game lậu chỉ sau một tuần ra mắt.

Ở những năm 90 của thế kỷ trước, vấn đề game lậu lại càng nhức nhối hơn rất nhiều, đặc biệt là ở Châu Á. Khác với Phương Tây, quy định về luật bản quyền tại nhiều quốc gia Châu Á vẫn còn cực kỳ lỏng lẻo, nhất là với ngành giải trí, đa số người chơi thường chẳng quan tâm xuất xứ của chúng từ đâu. Chưa kể đến, số lượng người chơi game thường là học sinh hoặc những người chưa đủ tuổi lao động, chưa có khả năng chi trả cho bản quyền. Điều này dễ hiểu khi người ta thường e ngại chi trả tiền để mua game chính hãng, trong khi bản lậu có giá chưa tới phân nửa bản gốc, mà chất lượng chẳng khác gì.

Chính vì thế, các nhà phát hành luôn phải đau đầu khi không thể kiếm lời từ những tựa game được cho ra mắt. Họ liên tục phải “vò đầu bứt tai”, đưa ra những ý tưởng để khắc phục, nhưng tất cả đều không làm suy giảm hiện tượng game lậu đầy tàn khốc này.

Và rồi, từ bài học của DOOM 1993, hãng Nexon đã nhận ra tiềm năng thật sự của mô hình FREE TO PLAY, bắt đầu đi đầu trong phong trào tạo ra game chơi miễn phí, chi tiền và nhận đãi ngộ. FREE TO PLAY được xem là “đáp án sống còn” để vượt qua thời kỳ bị game lậu thống trị khi ấy.

Năm 1999, hãng Nexon đi tiên phong với hình thức FREE TO PLAY với tựa game QuizQui. Tựa game nhanh chóng nổi tiếng, gặt hái nhiều thành công và thu về số tiền lớn cho Nexon. Kể từ đây, hãng game xứ sở kim chi đã nhanh chóng tìm ra công thức làm game của riêng mình.

Đến năm 2003, cái tên MapleStory trở thành tượng đài, không chỉ bởi lối chơi hấp dẫn mà còn vì tựa game này mở đường cho mô hình “pay-to-win” đầu tiên – nơi ai nạp nhiều tiền hơn sẽ có lợi thế rõ rệt. Người chơi khi ấy nếu chi càng nhiều, ưu đãi sẽ càng cao. Doanh thu từ MapleStory tạo cú hích để các nhà phát hành tiếp tục khai thác mô hình này.

FREE TO PLAY bùng nổ, nhưng cũng bộc lộ hàng loạt điểm yếu

Như một lẽ tất yếu, cái gì kiếm ra tiền đều sẽ thu hút sự quan tâm của đông đảo mọi người. Các nhà phát triển game khác cũng muốn có phần trong mô hình game đầy tiềm năng này. Tương ứng, hàng loạt tựa game thi nhau được tạo ra với mục đích “bào tiền” người chơi hết mức có thể, đến mức chúng trở thành xu thế của làng game đến tận ngày nay.

Cùng với sự phát triển của internet và độ phổ biến của smartphone, các tựa game FREE TO PLAY cũng dễ dàng tiếp cận với người chơi hơn, lan rộng khắp toàn cầu và trở thành một phần không thể thiếu trong thị trường game.

Lý do game FREE TO PLAY khiến nhiều game thủ ghét cay ghét đắng

Không ít game thủ giờ đây nghe đến game FREE TO PLAY sẽ lắc đầu, bĩu môi, trở nên ghét cay ghét đắng. Lý do được giải thích gồm:

Ghét vì chất lượng chưa tốt

Sau thành công của các game FREE TO PLAY đi trước, nhiều nhà phát hành game vì lợi nhuận mà bắt đầu đẩy mạnh phát triển game theo hướng này. Tuy nhiên, trừ một số ngoại lệ, không ít các tựa game FREE TO PLAY giờ đây có sự sao chép lối chơi, nội dung lặp lại và thiếu sáng tạo.

Thực tế, không ai chắc chắn một tựa game mới khi phát hành sẽ thành công và thu về lợi nhuận tốt. Vì thế, để an toàn, nhiều nhà phát triển chọn copy công thức của các tựa game được đánh giá cao, tiến hành tân trang, thay đổi diện mạo một chút để chúng không giống với bản gốc, sau đó đem đi quảng cáo rầm rộ hết mức có thể, khiến người chơi tò mò, tìm đến trải nghiệm và “chi tiền”.

Rất nhiều tựa game chỉ đơn thuần là “copy-paste gameplay” từ những sản phẩm thành công trước đó, tạo ra một thị trường đầy những bản sao vô hồn, “bình mới rượu cũ”, không có sự đột phá mới mẻ nào.

Hệ quả là người chơi dần đánh mất hứng thú. Khi một thị trường vận hành chỉ để “bơm tiền – tiêu tiền”, nội dung và cảm xúc cũng trở thành điều thứ yếu.

Cơ chế kiếm tiền gây tranh cãi

Các hình thức kiếm tiền tinh vi trong game FREE TO PLAY gồm:

• Microtransaction – bán vật phẩm nhỏ trong game: Những khoản chi nhỏ như mua đá nâng cấp, hồi máu, mở trang bị… được thiết kế để không quá đau ví, nhưng lại liên tục lặp lại. Càng chơi lâu, người chơi càng chi nhiều – mà đôi khi không hề nhận ra.
• Loot box – mua hên xui để săn vật phẩm hiếm: Với hình thức “mua hên xui”, loot box đánh mạnh vào tâm lý “nghiện vận may”. Nó không chỉ gây nghiện mà còn tạo cảm giác thua thiệt nếu không chi tiền mua lượt quay.
• Battle Pass – trả phí theo mùa để mở khóa phần thưởng: Đây được xem là một dạng “vé tháng” cho phép người chơi mở khóa nội dung theo tiến độ. Nghe có vẻ hợp lý, nhưng thực tế là nếu không mua Battle Pass, bạn sẽ luôn thua thiệt hơn người khác.

Tất cả những cơ chế này đều hướng đến mục tiêu làm người chơi cảm thấy “thiếu” – rồi chi tiền để lấp đầy cái “thiếu” đó. Đặc biệt, loot box còn bị ví như một hình thức “cờ bạc trá hình” mà không ít quốc gia đã cảnh báo.

Pay-to-win và sự mất cân bằng nghiêm trọng khi chơi game

Đáng chú ý, vấn đề khiến FREE TO PLAY bị game thủ “ghét nhất”, khó chịu nhất đó là do sự chênh lệch giữa game thủ “nông dân” và “đại gia”. Người không nạp (hay game thủ “nông dân”) dù có kỹ năng tốt cũng không thể đánh bại người nạp nhiều (game thủ “đại gia”). Ai chi tiền nhiều hơn sẽ mạnh hơn, vượt trội hơn, leo hạng nhanh hơn. Điều này tạo ra một xã hội phân tầng trong game, làm mất động lực thi đấu và phá hỏng tinh thần giải trí – cạnh tranh công bằng.

Có thể nói, Pay-to-win không chỉ tạo bất công, mà còn giết chết sự gắn bó và trung thành với tựa game, bởi khi mọi nỗ lực không bằng một cú quẹt thẻ – thì chơi để làm gì?

Tổng kết

FREE TO PLAY ban đầu được sinh ra như một lối thoát thông minh giữa thời kỳ game lậu hoành hành và internet còn hạn chế. Nhưng càng về sau, chúng càng trở thành một mô hình kinh doan và nhiều nhà phát hành đã lạm dụng nó để tối đa hóa lợi nhuận, thay vì chăm chút cho trải nghiệm người chơi.

Tất nhiên, không thể phủ nhận toàn bộ giá trị của game FREE TO PLAY, nhưng chính cách vận hành mới là thứ khiến game thủ dần quay lưng. Nếu FREE TO PLAY muốn tiếp tục tồn tại và phát triển bền vững, ngành game cần phải cân bằng lại giữa lợi nhuận và trải nghiệm – giữa “chơi miễn phí” và “chơi thật sự”.