Trong vài năm gần đây, tinh thể chữa lành đã trở thành một hiện tượng tiêu dùng toàn cầu. Những viên đá lấp lánh này không chỉ được ưa chuộng để trang trí mà còn được nhiều người tin là có khả năng cân bằng năng lượng, chữa lành cơ thể và thu hút may mắn.
Trên thực tế, phía sau vẻ ngoài rực rỡ ấy, ít ai biết rằng hành trình của các viên tinh thể lại bắt đầu từ những hầm mỏ tăm tối – nơi những người lao động, thậm chí là trẻ em đang đánh đổi sức khỏe và cả tính mạng. Hãy cùng khám phá những mặt tối của những tinh thể đá quý chữa lành này với bài viết sau nhé.
Nguồn gốc và sự bùng nổ về xu hướng ứng dụng tinh thể chữa lành
Vào tháng 2 hàng năm, thành phố Tucson (bang Arizona, Mỹ) sẽ trở thành trung tâm giao thương tinh thể lớn nhất thế giới. Tại thời điểm này, tinh thể có thể tràn ra cả những bãi đỗ xe, bãi đất sỏi, sân các nhà nghỉ cho đến vỉa hè ven đường cao tốc, thậm chí là lan rộng ra cả những khu mua sắm hay cửa hàng thức ăn nhanh,…
Hơn 4.000 đơn vị kinh doanh tập trung tại đây, bắt đầu chào bán đủ loại đá quý từ thạch anh hồng, tourmaline, citrine đến carnelian.
Các thương vụ tại đây cũng sẽ quyết định số phận của hàng chục nghìn tấn tinh thể sẽ xuất hiện khắp châu Âu, Mỹ, từ những gian hàng nhỏ đến các bảo tàng lớn.
Với nhu cầu tăng lên nhanh chóng, thị trường tinh thể đã chuyển mình từ thú chơi nhỏ lẻ trở thành cơn sốt trị giá hàng tỷ USD. Đặc biệt, nhờ sự cộng hưởng giữa yếu tố thẩm mỹ dễ lan truyền trên mạng xã hội, chủ nghĩa tâm linh, phong thủy và cơn lốc wellness không có dấu hiệu dừng lại, tinh thể đã chuyển mình thành một hiện tượng tiêu dùng toàn cầu.
Từ các mạng xã hội với hàng chục triệu lượt gắn thẻ #crystals, #healingcrystals cho đến các cửa hàng wellness hay các sàn thương mại điện tử, tinh thể trở thành mặt hàng cực kỳ thịnh hành. Năm 2017, tờ New York Times đã gọi đây là sự bùng nổ tinh thể vĩ đại.
Được tiếp thị như đèn ngủ, đồ chơi tình dục, dụng cụ massage mặt,… tinh thể giờ đây có thể sử dụng cho mọi mục đích. Nhiều người nổi tiếng cũng đã góp phần đẩy mạnh xu hướng này. Điều này dẫn đến ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD này đang trở nên phát triển chóng mặt, bất chấp các tranh cãi khoa học xung quanh khả năng chữa lành của chúng.
Dù phát triển bùng nổ, ngành tinh thể gần như không có bất kỳ cơ chế giám sát minh bạch hay chứng nhận thương mại công bằng nào như vàng hay kim cương.
Madagascar – một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới hiện là một trong những nguồn cung tinh thể lớn trên toàn cầu, sánh vai cùng các cường quốc như Brazil, Ấn Độ và Trung Quốc.
Tại đây, phần lớn tinh thể sẽ được khai thác thủ công, thiếu an toàn, không giấy phép và giá mua cực kỳ rẻ mạt, chỉ vài cent Mỹ/kg.
Trong nhiều ngôi làng ở Madagascar, tinh thể là nguồn sống chính. Thế nhưng, đi kèm với đó là thực trạng tai nạn lao động, đất sụp, bụi phổi và những cái chết thương tâm tại các hầm mỏ. Có những trẻ em từ 14 tuổi đã phải lao động vất vả để phụ giúp gia đình.
Mặt tối đằng sau các hầm mỏ khai thác tinh thể chữa lành
Những câu chuyện bi kịch tại các hầm mỏ tinh thể ở Madagascar chắc chắn sẽ khiến người ta không khỏi ám ảnh. Tại đây, nhiều người tử vong hằng năm do đất lở. Điều này khiến cho các gia đình của những người thợ mỏ mất đi trụ cột, trẻ em phải nghỉ học, cuộc sống chìm trong đói nghèo.
Một người thợ mỏ đã chia sẻ, ông cùng các con trai và cháu trai của mình làm việc trong hầm mỏ từ sáng sớm, kéo lên từng khối đá nặng trăm ký trong điều kiện tiềm ẩn nguy cơ sập hầm.
Tuy nhiên, để hỏi về những viên tinh thể đó sẽ đi về đâu, những người thợ mỏ hầu như đều không rõ về đích đến cuối cùng, chỉ biết rằng chúng sẽ được đưa đi đâu đó hoặc đem sang nước ngoài. Đôi khi, sẽ có người khách mang đến tặng ông một quả cầu đá đã được mài thành hình cầu, để ông thấy được “thành quả” mình khai thác cuối cùng sẽ trông như thế nào. Tuy nhiên, đa phần người mua không nói gì về công dụng hay điểm đến cuối cùng của những viên đá.
Tại một vùng mỏ tourmaline lớn, cảnh quan nơi đây chỉ là vùng đất đỏ hoang vu, trông giống như khung cảnh trên mặt trăng. Từ người lớn đến những cậu bé 14, 17 tuổi đều sẽ phải làm việc trong các hầm tối suốt nhiều năm, đối mặt với nguy cơ ngạt thở, sập hầm bất cứ lúc nào.
Những viên đá họ tìm được ban đầu chỉ đáng vài đồng xu. Và rồi qua tay nhiều thương lái, giá trị chúng sẽ tăng gấp hàng trăm, thậm chí hàng nghìn lần khi đến tay người tiêu dùng tại các nước phát triển.
Hành trình của những viên đá tinh thể: Từ hầm mỏ đến sàn triển lãm lớn
Tại Madagascar, một số doanh nghiệp sẽ thu gom đá từ các mỏ, sau đó gia công, đánh bóng rồi xuất khẩu sang Mỹ, Canada, châu Âu. Các tinh thể sau khi được mài giũa, trở thành các vật phẩm chữa lành sẽ xuất hiện tại những triển lãm danh tiếng với giá bán gấp hàng chục, hàng trăm lần giá gốc.
Thế nhưng, những người khai thác ở quê nhà chỉ nhận được vài đô la mỗi ngày. Các ông chủ ở Madagascar cũng thừa nhận về sự bất công trong chuỗi cung ứng này. Để rồi họ phải thốt lên rằng: Nếu người tiêu dùng Mỹ biết tôi mua viên đá này với giá 1 đô rồi bán cho họ giá 1.000 đô, chắc họ sẽ sốc lắm.
Trên thực tế, nhiều thương hiệu nổi tiếng bán tinh thể trị liệu và chữa lành cũng không thể đảm bảo rằng tinh thể mình bán có nguồn gốc đạo đức.
Một số hãng chỉ biết dựa vào các nhà trung gian, chưa thể truy xuất tận gốc điều kiện khai thác. Điều này đặt ra câu hỏi: Liệu người tiêu dùng có sẵn sàng trả giá cao hơn để đảm bảo không mua phải những viên đá gắn liền với bóc lột lao động?
Tổng kết
Đằng sau vẻ đẹp hào nhoáng, tinh thể chữa lành đang phản chiếu rõ sự bất công, nghèo đói và thực trạng bóc lột sức lao động. Ngành công nghiệp này đang đứng giữa hai thái cực: một bên là nhu cầu tiêu dùng tâm linh, wellness; bên còn lại là những mảnh đời lam lũ trong các mỏ sâu thẳm của Madagascar.
Nếu bạn từng mua một viên đá chữa lành, có lẽ đã đến lúc tự hỏi: Liệu năng lượng “chữa lành” của viên đá ấy có xứng đáng với những góc tối đằng sau không? Hay chúng ta đang vô tình góp phần tiếp tay cho mặt tối này?